THỎA THUẬN TRỌNG TÀI – “VIÊN ĐÁ TẢNG” TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO HỢP ĐỒNG
Trong quá trình đàm phán, doanh nghiệp thường dành sự tập trung tối đa cho các điều khoản thương mại cốt lõi như giá trị hợp đồng, tiến độ thực hiện, phạt vi phạm hay quyền và nghĩa vụ của các bên… Gần như điều khoản về giải quyết tranh chấp đều được quy định một cách chung chung, sơ xài và không có tính chiến lược.
Dưới góc độ pháp lý cho thấy, điều khoản giải quyết tranh chấp là “chìa khoá” định đoạt và vận hành lộ trình ứng phó khi có tranh chấp xảy ra. Sự chủ quan trong soạn thảo vô tình tước bỏ quyền kiểm soát của doanh nghiệp trước các rủi ro pháp lý tiềm ẩn khi hợp đồng không còn vận hành như kỳ vọng.
- Thoả thuận trọng tài là gì?
Thỏa thuận trọng tài là sự xác lập ý chí các bên về việc đưa các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng bằng trọng tài. Thoả thuận trọng tài có thể tồn tại dưới dạng một điều khoản trong hợp đồng, phụ lục, văn bản độc lập hoặc các hình thức khác được các bên thừa nhận như thư điện tử, telegram, fax,…
Đây là điều kiện tiên quyết và là nguyên tắc quan trọng nhất nhằm xác lập thẩm quyền của trọng tài. Nếu không tồn tại thỏa thuận trọng tài thì mọi tranh chấp phát sinh sẹ thuộc thẩm quyền giải quyết của toà án.
- Đánh giá rủi ro: Khi “chìa khóa” trở thành rào cản
Mặc dù sở hữu nhiều ưu thế, thỏa thuận trọng tài có thể trở thành “rủi ro pháp lý” nếu không được soạn thảo chuẩn xác, bài bản và có tính chiến lược. Các rào cản có thể gặp phải như:
- Thỏa thuận vô hiệu: điều khoản mơ hồ, mâu thuẫn hoặc không xác định rõ tổ chức trọng tài/quy tắc tố tụng có thể dẫn đến việc thỏa thuận bị tuyên vô hiệu. Lúc này thẩm quyền giải quyết tranh chấp sẽ mặc nhiên chuyển về Tòa án, làm mất đi các lợi thế chiến lược đã dự tính ban đầu.
- Khó khăn trong thi hành: điều khoản không quy định rõ luật áp dụng hoặc ngôn ngữ tố tụng, quá trình thi hành phán quyết tại các quốc gia khác nhau (trong trường hợp giao dịch quốc tế) có thể gặp trở ngại theo quy định của Công ước New York 1958.
- Kết luận
Thỏa thuận trọng tài là công cụ quản trị rủi ro linh hoạt và hiệu quả bậc nhất trong giao dịch thương mại. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc hoàn toàn vào tính chặt chẽ về câu chữ và tầm nhìn chiến lược của các bên ngay tại thời điểm ký kết hợp đồng.
